Μιλώντας με στίχους στα παιδιά!

 Η παρακάτω δημοσίευση είναι ελεύθερη μετάφραση 

από το The Imagination Tree με επιμέρους προσθήκες.

    Σε πρόσφατες έρευνες σχετικά με την ανάπτυξη και την κατάκτηση των δεξιοτήτων λόγου/γραφής/ανάγνωσης σε μικρή ηλικία, αναδεικνύεται η συμβολή του ρυθμού και της ρίμας (ομοιοκαταληξία). Αυτό συμβαίνει γιατί αυτές οι δεξιότητες στις πολύ μικρές ηλικίες ισχυροποιούνται κυρίως μέσω της ακοής και της ομιλίας παρά από τη γραφή και το διάβασμα. Οι δύο αυτές πρώτες ικανότητες αποτελούν θεμέλιο λίθο για τις δεύτερες και ενισχύουν ιδιαιτέρως την ικανότητα ενός παιδιού στο γράψιμο και την ανάγνωση εάν κατακτηθούν σε βάθος και σε πρώιμη ηλικία. Είναι δύσκολο να έχει κάποιος καλό γραπτό λόγο εάν πρώτα δεν έχει ένα πλούσιο λεξιλόγιο. Ομοίως, είναι δύσκολο να μάθει κάποιος τα φωνήματα ή οπτικοποιημένες λέξεις εάν δυσκολεύεται να διαχωρίσει ήχους και μοτίβα ομοιοκαταληξίας.

    Παλαιότερα, ήταν στην άμεση καθημερινότητα και φύση των γονιών να λένε παιδικά τραγουδάκια, νανουρίσματα και στιχάκια με ομοιοκαταληξίες στα μωρά ενώ τα κρατάνε στην αγκαλιά, τα ταχταρίζουν ή ενώ μηχανεύονται διάφορες δραστηριότητες και «χαζά» παιχνιδάκια για να τα συνοδεύσουν (π.χ. πάει ο λαγός να πιει νερό, παλαμάκια παίξετε ο μπαμπάς του έρχεται κ.α.). Σύμφωνα με έρευνες, όμως, πολλά παιδιά πλέον δεν ακούν αυτού του είδους τα παιδικά τραγούδια πλέον (ή τα ακούνε σε πολύ μικρότερο βαθμό) με αποτέλεσμα να μην απολαμβάνουν τα παραπάνω πλεονεκτήματα στον ίδιο βαθμό. Σύμφωνα με την συγγραφέα, αλλά και στη δική μας χώρα, τα παιδιά των 4-5 ετών δεν ακούνε πλέον ή δεν γνωρίζουν τον ίδιο αριθμό τραγουδιών όπως παλιά και αυτού του είδους οι δραστηριότητες έχουν περιοριστεί αρκετά.

    Το τραγούδι, οι ρίμες και οι αφήγηση ιστοριών αποτελούν προφορικές δραστηριότητες που μπορούν να πραγματοποιηθούν οποιαδήποτε στιγμή και σε οποιοδήποτε μέρος, όπως στο μπάνιο, τη βόλτα, το ταξίδι, το γεύμα κ.α. Είναι, άρα, αρκετά εύκολο να τις ενσωματώσουμε στην καθημερινότητά μας ούτως ώστε τα παιδιά να επωφεληθούν από αυτές!

Μουσική, Μαθηματικά και Lego

Τα Lego (ή οποιαδήποτε άλλα παρόμοια τουβλάκια) μπορούν να αποτελέσουν έναν πολύ ιδιαίτερο τρόπο εκμάθησης των ρυθμικών αξιών στην πράξη, ιδιαίτερα σε παιδιά που δυσκολεύονται στα μαθηματικά και στις έννοιες των κλασμάτων. Τα Lego μπορούν μέσα από το παιχνίδι να βοηθήσουν τα παιδιά να αντιληφθούν τα κλάσματα, πώς χωρίζουμε κάτι σε μέρη και πώς παίρνουμε ένα μέρος από αυτό. Έτσι όταν μιλάμε για όγδοα, τέταρτα και μισά είναι εύκολο να τα κατανοήσουν, να τα κατασκευάσουν και να τα παίξουν. Μέσω του Build with Chrome έφτιαξα ένα σχέδιο της αντιστοιχίας κάθε κομματιού Lego με την αντίστοιχη ρυθμική αξία. 

Μπορούμε επίσης να δημιουργήσουμε ρυθμούς με κομματάκια Lego τους οποίους θα πρέπει τα παιδιά να παίξουν ή να δημιουργήσουν τους δικούς τους! Είναι μια ιδέα που μπορεί να λειτουργήσει διαθεματικά με το μάθημα των Μαθηματικών ή και ως επιπλέον ενίσχυση στις μαθησιακές δυσκολίες. Στις παρακάτω εικόνες μπορείτε να πάρετε περισσότερες ιδέες για τη χρήση των Lego στη μουσική.  

http://tommcpherson.ca/

http://elementarymusicresources.blogspot.com/

http://elementarymusicresources.blogspot.com/

http://elementarymusicresources.blogspot.com/

http://www.scholastic.com/ 

http://www.scholastic.com/

Παιχνίδια στη φύση

   Είναι όμορφο για τα  παιδιά να αντιλαμβάνονται από μικρή ηλικία την αξία του φυσικού μας περιβάλλοντος και τις δυνατότητες που αυτό μας δίνει. Έτσι, θα μπορούν μεγαλώνοντας να το σέβονται και να το προσέχουν. Δεν υπάρχει, λοιπόν, καλύτερη ιδέα από την εξερεύνηση του φυσικού κόσμου μέσα από παιχνίδια και δραστηριότητες. 

   Οι δραστηριότητες μπορούν να γίνουν σε μία εκδρομή ή έναν περίπατο, κατά τη διάρκεια των διακοπών μας, αλλά και κατά τη διάρκεια του μαθήματος! Το μάθημα που γίνεται σε εξωτερικό χώρο είναι ένα μοναδικό συναίσθημα τόσο για τα παιδιά όσο και για τους δασκάλους. Τα υλικά που χρησιμοποιούμε στις δραστηριότητες είναι πολύ απλά και μπορούμε να τα βρούμε γύρω μας. Η αναζήτησή τους μπορεί να είναι από μόνη της μία δραστηριότητα! Εάν κάνουμε μάθημα σε εξωτερικό χώρο, αλλά δυσκολευόμαστε να βρούμε τα υλικά μας λόγω χώρου (π.χ. είμαστε στο προαύλιο) μπορούμε να τα έχουμε συλλέξει εμείς και να τα φέρουμε στο σχολείο. Ακόμα πιο όμορφο θα είναι εάν μπορούμε να πάρουμε την τάξη μας σε κάποιο κοντινό πάρκο! 

   Μέσα από την εξερεύνηση της φύσης ανακαλύπτουμε τον κόσμο, ενεργοποιούμε όλες μας τις αισθήσεις, απελευθερώνουμε το σώμα μας, ενισχύουμε τη δημιουργικότητα και τη φαντασία μας, μαθαίνουμε να παίζουμε και να αυτοσχεδιάζουμε με υλικά που βρίσκουμε εμείς οι ίδιοι.  Τα παιδιά που μαθαίνουν να παίζουν ελεύθερα και κοντά στη φύση, δημιουργώντας μόνα τους κανόνες, ρόλους, σύμβολα, αντικείμενα, ιστορίες και εικόνες αναπτύσσουν τη φαντασία και τη σκέψη τους, τη δυνατότητα προσαρμογής τους και την ευελιξία τους, τη συνεργασία, την ανεξαρτησία και την αυτοπεποίθησή τους.

Πηγή: http://www.redtedart.com

Σχέδια Μαθήματος από την πλατφόρμα Αίσωπος

Η πλατφόρμα "Αίσωπος" του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής χρησιμοποιείται για τη σχεδίαση, την υποβολή, την αξιολόγηση και την αξιοποίηση ψηφιακών διδακτικών σεναρίων από τους εκπαιδευτικούς. Ουσιαστικά πρόκειται για μία σελίδα στην οποία οι εκπαιδευτικοί ανταλλάσουν σχέδια μαθημάτων. Υπάρχουν πολλά προτεινόμενα Σχέδια Μαθήματος που απευθύνονται σε διαφορετικά γνωστικά αντικείμενα ή σε διαθεματικές προσεγγίσεις και συνδιδασκαλίες. Οι εκπαιδευτικοί μπορούν να υποβάλλουν τα δικά τους σχέδια μαθήματος, τα οποία αξιολογούνται και στη συνέχεια είναι προσβάσιμα σε όλους για αξιοποίηση. Υπάρχουν μέχρι στιγμής πάνω από 600 διαφορετικά σενάρια (!!!) για όλα τα αντικείμενα και όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες εκ των οποίων τα 14 είναι για τη Μουσική  Μπορούμε να τα κατεβάσουμε όλα πατώντας ψηλά και δεξιά στη σελίδα "Κατεβάστε σε μορφή PDF"J

Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλιου - Μικρός Αναγνώστης

http://cliparts.co/

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου στις 2 Απριλίου σας προτείνω τη σελίδα του Μικρού Αναγνώστη. Πρόκειται για μια διαδραστική σελίδα στην οποία μπορούμε να βρούμε πολλά πράγματα για να εξερευνήσουμε. 

http://cliparts.co/

Μεταξύ άλλων υπάρχει συγκεντρωτικός χάρτης των βιβλιοθηκών στην Ελλάδα, δραστηριότητες και βιβλία ταξινομημένα σε θέματα, ενδιαφέρουσες σελίδες, οδηγίες για εκπαιδευτικούς, συνεντεύξεις συγγραφέων, αναζήτηση βιβλίων και πολλά άλλα. 

http://cliparts.co/

Μια ιδιαίτερη ενότητα που υπάρχει είναι το 

«Να σου πω μια ιστορία» στην οποία διάφοροι ηθοποιοί αφηγούνται ολόκληρα βιβλία ενώ μπορούμε ταυτόχρονα να ξεφυλλίζουμε και τις σελίδες του βιβλίου! Ένας πραγματικά όμορφος και ξεχωριστός τρόπος για να κάνουμε τα παιδιά να αγαπήσουν τα βιβλία, ενώ ταυτόχρονα παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες μπορούν να κατανοήσουν καλύτερα ένα κείμενο και να βοηθηθούν στην ανάγνωση ή και την ορθογραφία διαβάζοντας ψηφιακά και ακούγοντας την αφήγηση J  

A ram sam sam - Ένα τραγούδι από το Μαρόκο!

https://peetjvaneeden.files.wordpress.com

Πολύ συχνά φέρνω σε επαφή τους μαθητές μου με τραγούδια και ρυθμούς από διάφορες χώρες. Στόχος μου είναι να γνωρίσουν πολιτισμούς, ήθη και έθιμα άλλων πολιτισμών (κυρίως παιδικά τραγούδια και παραδοσιακά παιχνίδια!), αλλά και να τραγουδήσουν, να χορέψουν και να διασκεδάσουν J

http://www.akuofoundation.com/

Σε διάφορα σχολεία έχουμε κατά καιρούς πραγματοποιήσει διάφορες δράσεις που είχαν σχέση με τη διαπολιτισμικότητα, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη διαφορετικότητα, τα παραδοσιακά παιχνίδια και τραγούδια/παιχνιδοτράγουδα της Ελλάδας και του κόσμου. Ένα από τα τραγούδια που έχω εντάξει σε αυτά είναι και το

A ram sam sam. Πρόκειται για ένα παιχνιδοτράγουδο από το Μαρόκο το οποίο συναντάται, όμως, και σε άλλες χώρες της Βορείου Αφρικής. Οι στίχοι του είναι πολύ εύκολοι, όπως και οι κινήσεις του. Οι κινήσεις μπορούν φυσικά να διαφοροποιηθούν αναλόγως!

Δείτε μας να τραγουδάμε!

Μαθαίνουμε το Ρυθμό με Επιτραπέζια Παιχνίδια!

    Ένας πολύ όμορφος τρόπος για να μάθουμε είναι το παιχνίδι! Μέσα από το παιχνίδι οι μαθητές αντιλαμβάνονται βιωματικά διάφορες έννοιες που προσπαθούμε να διδάξουμε και το μάθημα γίνεται σίγουρα λιγότερο βαρετό. Βρήκα εδώ ένα επιτραπέζιο παιχνίδι το οποίο μπορείτε να κατεβάσετε δωρεάν. Επιπλέον, μπορείτε εδώ να αγοράσετε καρτέλες με πολλούς και διαφορετικούς ρυθμούς.

    Περιλαμβάνει ταμπλό για τους παίκτες και κάρτες με ρυθμικές αξίες ή εντολές. Μετέφρασα τις κάρτες εντολών στα ελληνικά (μπορείτε να δείτε πώς να το κάνετε εδώ ) και έφτιαξα και κάποιες ακόμα για τους μαθητές των μεγαλύτερων τάξεων, με παρεστιγμένα, δέκατα έκτα, τρίηχα κτλ. ! Μπορείτε να βρείτε τις κάρτες εντολών που έχω φτιάξει στα ελληνικά εδώ ή να δημιουργήσετε δικές σας. 

...Το Νηπιαγωγείο μ' αρέσει πιο πολύ.: Etwinning: " Μουσική Πινακοθήκη"Ήχοι «γράφουν & δημιουργούν» / Συνεργατική δράση

Από την παρακάτω σελίδα Εδώ Νηπιαγωγείο βρήκα μια υπέροχη ιδέα συνεργασίας για τη δημιουργία μιας μοναδικής ηχοϊστορίας! Η συνεργασία τριών νηπιαγωγείων από διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και το πανέμορφο αποτέλεσμα. 

Η πρώτη ομάδα έπρεπε να βρει 3 ήχους, η δεύτερη να δημιουργήσει μια ηχοϊστορία και η τρίτη να την ζωγραφίσει. Η δραστηριότητα αυτή αποτελεί μια βασική ιδέα την οποία μπορούμε μετέπειτα να την εξελίξουμε με τα τμήματά μας, όπως θα δείτε ότι κάνανε όλες οι ομάδες που συμμετείχαν!  Διαβάστε τη δραστηριότητα ολοκληρωμένη εδώ:  Το Νηπιαγωγείο μ' αρέσει πιο πολύ

Ιδέες για δασκάλους: Τραγουδάμε την ορθογραφία των λέξεων "παίρνω" και "περνώ"

Τραγουδάμε την ορθογραφία των λέξεων "παίρνω" και "περνώ"  

Από τα πιο συνηθισμένα λάθη που κάνουμε όταν γράφουμε,
είναι το /ε/ των λέξεων παίρνω και περνώ . Χρησιμοποιώντας τραγούδια τα παιδιά
μπορούν να μάθουν να γράφουν σωστά τις δύο λέξεις. Μια υπέροχη και διασκεδαστική ιδέα. Σε συνεργασία με το μουσικό του σχολείου, μπορούμε να επιλέξουμε θέματα ορθογραφίας που δυσκολεύουν ή μπερδεύουν τα παιδιά και να δημιουργήσουν τα δικά τους στιχάκια. Μπορούμε να τα ντύσουμε μουσικά και να φτιάξουν το δικό τους τραγούδι. Δείτε το βίντεο εδώ! J

Οι πρώτες νότες στη φλογέρα

   Η φλογέρα είναι ένα οικονομικό 
μουσικό όργανο που μπορούν να προμηθευτούν όλα τα παιδιά και με σχετικά απλούς δακτυλισμούς να καταφέρουν να παίξουν μουσικά κομμάτια. Στην αρχή της χρονιάς είχα ζητήσει από όσους ήθελαν να μας φέρουν τις φλογέρες στην τάξη για να τις χρησιμοποιήσουμε κάποια στιγμή και η συμμετοχή των παιδιών ήταν απροσδόκητη! 
Η αίθουσα της μουσικής γέμισε φλογέρες! 

   

   Η παρακάτω δραστηριότητα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για γενικότερη εκμάθηση των δακτύλων στη φλογέρα ακόμα και στο σπίτι. Ανακάλυψα τις παρακάτω κάρτες στην παρακάτω σελίδα Music Workstations MEGA Bundle και τις τροποποίησα στα ελληνικά αλλάζοντας τα ονόματα στις νότες. 

Ρυθμικός πολύχρωμος χαρτετός

   Φέτος κατασκευάσαμε έναν πολύχρωμο ρυθμικό χαρταετό που δεν πετάει, αλλά μπορεί να διακοσμήσει όμορφα την τάξη, το δωμάτιο ή το σπίτι. Είχαμε ήδη δουλέψει τις ρυθμικές αξίες, οπότε ήταν μια θαυμάσια ευκαιρία να τις θυμηθούμε μέσα από ένα κατασκευαστικό παιχνίδι πρόσθεσης και χρωμάτων. Τα παιδιά ευχαριστήθηκαν πολύ με το δημιούργημά τους και ένιωσαν περήφανοι και ικανοί μικροί μουσικοί που μπόρεσαν να τον χρωματίσουν με επιτυχία! 

   Ταυτόχρονα μιλήσαμε για τις Απόκριες, τη σχέση τους με την αρχαιότητα, τα ήθη και έθιμα αυτής της περιόδου, τα σκωπτικά τραγούδια, ακούσαμε και τραγουδήσαμε «αθώα» τραγούδια όπως το «Παντρεύουνε τον Κάβουρα», «Ο Χαραλάμπης», «Τα Καβουράκια» και «Στης ακρίβειας τον καιρό»  και διασκεδάσαμε όσο φτιάχναμε το χαρταετό μας.

Fanga Alafia - Ένα τραγούδι από τη Νιγηρία

Fanga Alafia 

https://tomvanoostrom.wordpress.com/2013/07/17/funga-alafia-for-marimba-band/

   Στην παρακάτω δραστηριότητα θα χρησιμοποιήσουμε ένα παιδικό τραγούδι από τη Νιγηρία με το όνομα Fanga Alafia (το συναντάμε λανθασμένα ως Funga Alafia). Τα παιδιά θα μάθουν το τραγούδι ρυθμικά, θα το τραγουδήσουν μελωδικά, θα μάθουν τις κινήσεις και θα διαβάσουν διαφορετικές παρτιτούρες ούτως ώστε να δημιουργήσουν ένα πλήρες σύνολο χορωδίας και ορχήστρας (ρυθμικά/μελωδικά κρουστά και body percussion). Σε αυτή τη δραστηριότητα συνδυάζονται ταυτόχρονα οι ρυθμικές αξίες, οι νότες, η ανάγνωση παρτιτούρας και η κινησιολογία, ενώ τα παιδιά διασκεδάζουν χορεύοντας και παίζοντας μουσική. Ταυτόχρονα, κάνουν και μια μικρή γνωριμία με τους ήχους άλλων χωρών. Οι παραπάνω έννοιες μπορεί να αποτελούν μέρος του ήδη διδαγμένου αντικειμένου στο οποίο κάνουμε εμβάθυνση (οπότε μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε και τις παρτιτούρες) ή να είναι αντικείμενο που θέλουμε να διδάξουμε (οπότε μπορεί να είναι το μέσο μας για αυτό).

Μαθαίνοντας τις μουσικές φόρμες (Κατασκευή Flashcards και παιχνίδι αναγνώρισης)

    Διαβάζοντας εδώ "Παίζω με Μουσική" για διάφορες δραστηριότητες που έχουν στόχο την εκμάθηση της μουσικής φόρμας, κατασκεύασα κάρτες ούτως ώστε πριν διαβάσουμε τις γραφικές παρτιτούρες και παίξουμε/χορέψουμε τις μουσικές φράσεις να έχουμε κατανοήσει σωστά τις διαφορετικές μουσικές μορφές. Στη συνέχεια παίξαμε παιχνίδι συνδυασμού των ρυθμικών φράσεων με στόχο την αναγνώριση της μουσικής φόρμας J

Τι χρησιμοποιήσαμε:

o   Power Point για να δημιουργήσουμε τις κάρτες

o   Διαφορετικά σχέδια για να καθορίσουμε τα Α – Β – Γ – Δ κτλ.

o   Ρυθμικά ή μελωδικά όργανα

o   Ξυλομπογιές/Πεντάγραμμο

Στόχοι:

o   Να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με τις μουσικές φόρμες

o   Η κατανόηση του μοτίβου

o   Η αναγνώριση ρυθμικών φράσεων

o   Η ενίσχυση της ενεργητικής ακρόασης

o   Η ενίσχυση της συγκέντρωσης και της συνεργασίας

o   Ο συναγωνισμός και το παιχνίδι

Ρυθμικά Flashcards με ψαράκια

   Η παρακάτω δραστηριότητα απευθύνεται σε παιδιά Α και Β Δημοτικού κυρίως, ούτως ώστε να έρθουν σε μια πρώτη επαφή με τις ρυθμικές αξίες μέσα από το παιχνίδι και τη ζωγραφική.

Δημιουργούμε καρτέλες με αχρωμάτιστα ψαράκια μέσα στα οποία τοποθετούμε τα ρυθμικά σύμβολα (ολόκληρο, μισό, τέταρτο, δύο όγδοα, παύση τετάρτου). Καλό είναι τα σύμβολα να βρίσκονται μέσα σε ένα πλαίσιο ώστε τα ψαράκια να μπορούν να χρωματιστούν εύκολα μετά (π.χ. σε ένα μικρό τετραγωνάκι). 

   Εκτυπώνουμε αρκετές κάρτες για να μοιράσουμε στα παιδιά. Η εκτύπωση μπορεί να είναι 6 ή 9 κάρτες σε ένα Α4 έγγραφο. Σε κάθε παιδί αντιστοιχούν 5 καρτέλες, αλλά για να παίξουμε παιχνίδια και να συνθέσουμε κομμάτι θα χρειαστούμε αρκετές παραπάνω κάρτες για να τους μοιράσουμε.

Τι χρησιμοποιήσαμε:

o   Power Point για τη δημιουργία των Flashcards

o   Εικόνες clipart από ψαράκια διαφόρων ειδών

o   Ρυθμικές αξίες (μπορούμε να τις δημιουργήσουμε μόνοι μας ή να αποθηκεύσουμε εικόνες με αυτά που θέλουμε από το διαδίκτυο. Μπορείτε να βρείτε εικόνες εδώ: Μουσικά Σύμβολα για κατέβασμα)

o   Μικρές ομάδες παιδιών για τη δημιουργία μουσικών μέτρων

o   Χρώματα (ξυλομπογιές κατά προτίμηση)

o   Πεντάγραμμο

o   Το σώμα μας

o   Μουσικά όργανα

Μαθαίνοντας το ρυθμό με τη βοήθεια των φρούτων

Τα μικρότερα παιδιά του Δημοτικού (πολλές φορές και τα μεγαλύτερα!) δυσκολεύονται να αντιληφθούν πρακτικά τις ρυθμικές αξίες. Με τη βοήθεια γνωστών φρούτων και flashcards που δημιουργήθηκαν στο power point μαθαίνουμε πρώτα με παλαμάκια και τραγούδι και στη συνέχεια με τα μουσικά όργανα να διαβάζουμε τις περισσότερες ρυθμικές αξίες. Τις καρτέλες μπορείτε να τις φτιάξετε πολύ εύκολα, εάν όμως δυσκολεύεστε ή έχετε απορίες μπορώ να σας βοηθήσω.

Τι χρησιμοποιήσαμε:

o   Power Point για να φτιάξουμε τα Flashcards

o   Εικόνες φρούτων (φρουτοσαλάτα, μήλο, σύκο, πορτοκάλι,)

o   Το σώμα μας

o   Μουσικά όργανα (Orff και φλογέρες) 

Στόχοι:

o   Να έρθουν τα παιδιά σε επαφή με τις βασικές ρυθμικές αξίες

o   Να μπορέσουν να παίξουν και να συλλαβίσουν τις ρυθμικές αξίες

o   Να έρθουν σε επαφή με τα μουσικά σύμβολα

o   Να γνωρίσουν την παρτιτούρα

o   Να δημιουργήσουν δικούς τους ρυθμικούς συνδυασμούς και παρτιτούρα

o   Να συνεργαστούν σε μικρές ομάδες δημιουργώντας το δικό τους ρυθμικό κομμάτι

o   Να έρθουν σε επαφή με πιο σύνθετους ρυθμικούς συνδυασμούς

Διαθεματικότητα:

Γλώσσα/Μαθηματικά/Μελέτη Περιβάλλοντος/Εικαστικά/Αγγλικά
/Ευέλικτη Ζώνη (Σώμα, υγεία κτλ.)